Çocuğunuzun ekran süresini azaltmak için ekranı bir anda yasaklamak yerine aile olarak birlikte kurallar koyabilir ve ekranın boşalttığı zamanı başka etkinliklerle doldurabilirsiniz. Planın çerçevesini yaşa göre öneriler çizer. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 5 yaş altı için net sınırlar verir. Okul çağındaki çocuklarda ise sürenin yanında içeriğin niteliği ve günlük denge öne çıkar.

Bu yazıda kaynaklarıyla yaşa göre ekran süresi önerilerini ve 5 adımlık bir aile ekran planını bulacaksınız. Ders ile eğlence ekranını ayırmanın yollarını ve ebeveyn denetimi araçlarını da ele alıyoruz.

Öne Çıkan Başlıklar:

 

Yaşa Göre Ekran Süresi Ne Kadar Olmalı?

DSÖ'nün 2019 rehberine göre 2 yaş altındaki çocuklar için ekran süresi önerilmez. DSÖ, 2–4 yaşta hareketsiz ekran süresini günde en fazla 1 saat olarak sınırlar ve daha azını daha iyi bulur. Rehber 5 yaş altındaki çocukların fiziksel etkinliğini, hareketsiz geçen zamanını ve uykusunu birlikte ele alır.

Yaş DSÖ'nün ekran önerisi Aynı rehberde uyku önerisi
1 yaş altı Ekran süresi önerilmez 0–3 ay 14–17 saat, 4–11 ay 12–16 saat (şekerlemeler dâhil)
1 yaş Hareketsiz ekran süresi (televizyon, video, bilgisayar oyunu) önerilmez 11–14 saat (şekerlemeler dâhil)
2 yaş Hareketsiz ekran süresi günde en fazla 1 saat, daha azı daha iyi 11–14 saat (şekerlemeler dâhil)
3–4 yaş Hareketsiz ekran süresi günde en fazla 1 saat, daha azı daha iyi 10–13 saat (şekerleme olabilir)

DSÖ aynı rehberde 1–4 yaş arası çocukların gün içine yayılmış en az 180 dakika fiziksel etkinlik yapmasını önerir. Çocuk oturarak vakit geçirdiğinde ekran yerine bir yetişkinle kitap okuma ve hikâye anlatma teşvik edilir.

Okul çağındaki çocuklar (6 yaş ve üzeri) için tek bir saat sınırı yoktur. Amerikan Pediatri Akademisinin (AAP) 9–16 yaş ve sosyal medya kullanımı üzerine hazırladığı soru-cevap sayfası, bütün çocuk ve gençlere uyan sabit bir ekran süresi verilmediğini belirtir. Çocuklar ekranı ödev, iletişim, oyun ve video gibi çok farklı işler için kullandığından AAP yalnız sürenin değil, ekranda yapılan şeyin niteliğinin de değerlendirilmesini önerir. Asıl soru şudur: Ekran uykunun, hareketin, ödevin ve aile zamanının yerini alıyor mu?

Not: İnternette dolaşan "yaş × 10 dakika" gibi ekran süresi hesaplama formülleri DSÖ ve AAP önerilerinde yer almaz. Okul çağındaki çocuk için hesabı tersinden yapmak daha gerçekçidir: Önce uyku, okul, ödev, hareket ve aile zamanını güne yerleştirin, ekrana kalan zamanı sonra belirleyin.

Ekran Süresi Neden Kolayca Uzar?

Ekran süresi çoğu zaman bir karar sonucu değil, fark edilmeden uzar. AAP'nin aile medya planı rehberi, otomatik oynatma ve bildirimlerin çocukları ekranda daha uzun tutmak için tasarlandığını belirtir. Bir video bitince diğerinin başlaması ya da sürekli gelen bildirimler "bir dakika" diye açılan ekranı saatlere yayabilir.

Bu yüzden çocuğu suçlamak yerine ortamı düzenlemek daha yapıcıdır. Dikkat edilecek işaret, ekranın diğer önemli işleri sıkıştırıp sıkıştırmadığıdır:

  • Yatma saati ekran yüzünden sık sık kayıyor mu?
  • Açık havada oyun ve hareket zamanı azaldı mı?
  • Ödev, ekran bitince yapılacak iş olarak geceye mi kalıyor?
  • Yemek ve sohbet zamanları ekranla mı geçiyor?

Bu sorulardan birine "evet" diyorsanız plan yapmanın zamanı gelmiş demektir. Çocuğunuzun ekran kullanımı ya da davranışları sizi endişelendiriyorsa en doğru adım çocuk doktorunuzla veya okulunuzun rehberlik servisiyle görüşmektir.

5 Adımda Aile Ekran Planı

Aile ekran planı, evdeki ekran kurallarının çocukla birlikte konuşularak yazıya döküldüğü kısa bir anlaşmadır. AAP de ailelere kendi rutinlerine ve değerlerine uygun, çocuklarla tartışılarak hazırlanmış bir plan önerir.

1
Bir hafta gözlem yapın

Telefon ve tabletlerin ekran süresi raporlarına bakın. Hangi uygulamada, günün hangi saatinde ne kadar zaman geçtiğini çocuğunuzla birlikte inceleyin.

2
Ekransız zaman ve alanlar belirleyin

Yemek masası, ödevle ilgisi olmayan ekranların kapalı olduğu ödev saati ve yatmadan önceki zaman iyi başlangıç noktalarıdır. Cihazların gece yatak odası dışında şarj edilmesi de kuralı uygulamayı kolaylaştırır.

3
Ortamı sadeleştirin

Otomatik oynatmayı ve gereksiz bildirimleri kapatın. "Aynı anda tek ekran" kuralı koyun: Kullanılmayan cihaz kapalı kalsın.

4
Ekranın yerine konacak etkinlikleri seçin

Kitap okuma, açık hava oyunu, masa oyunları, spor, müzik ya da resim gibi hobileri plana yazın. Yalnız "ekranı kapat" demek yerine "şimdi ne yapıyoruz?" sorusunun cevabı hazır olsun.

5
Planı herkes için yapın ve gözden geçirin

Kurallar yetişkinler için de geçerli olsun. AAP, sağlıklı dijital alışkanlıklarda ebeveynlerin önemli bir örnek olduğunu hatırlatır. Planı okulun başında, yarıyıl ve yaz tatillerinde yeniden konuşun ve çocuk büyüdükçe güncelleyin.

İpucu: Kuralları kısa ve olumlu cümlelerle yazın, örneğin "Yemekte telefonlar mutfak tezgâhında durur." Planı buzdolabına asmak, her gün yeniden tartışmayı azaltmaya yardımcı olabilir.

Ekran ve Ders Dengesi: Eğitsel Kullanım ile Eğlenceyi Ayırın

Ekranın her kullanımı aynı değildir. Konu tekrarı yapan, soru çözen ya da ödevini hazırlayan çocuk ile art arda kısa video izleyen çocuk aynı süreyi ekranda geçirse de farklı şeyler yapar. AAP de ekranla geçen zamanın yalnız miktarına değil, niteliğine bakılmasını önerir.

Kullanım türü Örnek Evde nasıl ele alınabilir?
Eğitsel Ödev, konu anlatımı, soru çözümü Başlangıç ve bitiş saati belli, hedefi önceden konuşulmuş çalışma
İletişim Akrabalarla görüntülü konuşma Aile zamanının bir parçası olarak görülebilir
Eğlence Video, oyun, sosyal medya Plandaki süreyle sınırlı, içeriği birlikte seçilmiş kullanım

Dengeyi korumak için birkaç pratik kural işe yarar:

  • Ders ekranını açmadan önce ne yapılacağını söyleyin, örneğin "Yirmi soru çözüp yanlışlara bakacağım."
  • Ders çalışırken oyun ve sosyal medya uygulamalarını kapatın, bildirimleri susturun.
  • Eğlence süresini ödevden sonraya koyun ama ödül ya da ceza aracına çevirmeyin.
  • Çocuğunuzun izlediği ve oynadığı içeriğe zaman zaman birlikte bakın, öğrendiklerini sorun.

Çocuğunuzla dijital ortamda doğru bilgiyi ayırt etmeyi konuşmak isterseniz Öğrenciler İçin Dijital Okuryazarlık Rehberi yazımız iyi bir başlangıç olabilir.

Telefon ve Tablette Ebeveyn Denetimi Araçları

Telefon ve tabletlerde yerleşik ebeveyn denetimi araçları, planladığınız kuralları cihaz düzeyinde uygulamanıza yardımcı olur. En yaygın iki araç şunlardır:

  • iPhone ve iPad (Ekran Süresi): Apple'ın destek sayfasına göre Ekran Süresi, çocuğunuzun cihazı nasıl kullandığını görmenizi sağlar. Hangi uygulama ve içeriklere erişebileceğini, kimlerle iletişim kurabileceğini ve cihazı ne zaman kullanabileceğini yönetmenize yardımcı olur.
  • Android (Google Family Link): Google'a göre Family Link ile günlük süre sınırı koyabilir, okul vakti ve dinlenme zamanı planlayabilirsiniz. Her uygulama için ayrı sınır ayarlayabilir, eğitim amaçlı uygulamaları süre sınırının dışında tutabilir ya da uygulamaları engelleyebilirsiniz.

AAP; modem, oyun konsolu ve sosyal medya hesaplarındaki ebeveyn ayarlarının da süre, indirme, kişiler ve satın alma için kullanılabileceğini hatırlatır. Menü adları ve adımlar işletim sistemi sürümüne göre değişebilir. Kurulum için üreticinin güncel destek sayfasına bakın.

Bu araçlar konuşmanın yerine geçmez. Ayarları çocuğunuzdan gizli yapmak yerine neyi neden sınırladığınızı açıklamak, kuralın benimsenmesini kolaylaştırabilir. Çocuk büyüdükçe kararları onunla birlikte vermeye geçmek, kendi zamanını yönetmeyi öğrenmesine de yardımcı olabilir.

Derslig'de Ders Zamanını Takip Etmek

Ekran süresini azaltırken ders için kullanılan zamanı görünür kılmak, eğitsel kullanım ile eğlenceyi ayırmanın kolay bir yoludur. Derslig'de bu işe yarayan üç özellik vardır:

  • Akıllı Veli Asistanı: Derslig Pro üyelik özellikleri arasında yer alır. Derslig'in yardım sayfasına göre velileri öğrencinin sistemdeki davranışları, başarıları ve kullanım eğilimleri hakkında bilgilendirir. Pro sayfasına göre veliler öğrenci performansıyla ilgili günlük ve haftalık rapor alabilir.
  • Ödevlerim: Öğretmenin verdiği ödevler öğrencinin sol menüsündeki Ödevlerim bölümünde görünür. Bu sistem daha çok okulların kurumsal kullanımında uygulanır.
  • Çalışma Odası: Öğrencinin Derslig dışında derse ayırdığı zamanı da puana dönüştürmesini sağlar. Öğrenci çalışacağı dersi ve süreyi seçer, 25 dakika ve üzeri odaklı çalışmalar puanla ödüllendirilir, geçmiş çalışmaların istatistikleri görülebilir.

Böylece "Bugün ne kadar ders çalışıldı?" sorusunu çocuğunuzla birlikte, kayıtlara bakarak konuşabilirsiniz. Ekran planınıza ders zamanını ayrı bir satır olarak yazmak da dengeyi korumayı kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuklarda ekran süresi nasıl hesaplanır?
DSÖ ve AAP önerilerinde hazır bir hesap formülü yoktur. Beş yaş altı için DSÖ'nün sınırlarını kullanabilirsiniz: 2 yaş altında ekran süresi önerilmez, 2–4 yaşta hareketsiz ekran süresi günde en fazla 1 saattir. Daha büyük çocuklarda önce uyku, okul, ödev, hareket ve aile zamanını güne yerleştirip ekrana kalan zamanı birlikte belirlemek daha gerçekçidir.
5 yaşındaki çocuk günde ne kadar ekrana bakmalı?
DSÖ'nün 2019 rehberi 5 yaş altını kapsar ve 3–4 yaş için hareketsiz ekran süresini günde en fazla 1 saatle sınırlar. Bu yaşta kısa, içeriği seçilmiş ve mümkünse birlikte izlenen kullanım iyi bir başlangıçtır. Ekranın uyku ve hareket zamanının yerini almamasına da dikkat edin.
Ders için kullanılan ekran süresi de sayılır mı?
Ders için kullanılan ekran ayrı bir satırda planlanmalıdır. Konu tekrarı ve soru çözümü gibi hedefi belli çalışmalar, eğlence amaçlı kullanımdan farklı değerlendirilir. Yine de ders ekranı da uyku ve hareket zamanını sıkıştırmamalı, aralarda mola verilmelidir.
Ekranı tamamen yasaklamak işe yarar mı?
AAP'nin önerileri tam yasak yerine dengeli kullanımı öne çıkarır. AAP, yalnız süreye odaklanan kurallar yerine denge, içerik, birlikte kullanım ve iletişime odaklanan ev kurallarının çocukların iyi oluşuyla daha olumlu ilişkili olduğunu belirtir. Aile yemekleri gibi ekransız zaman ve alanlar oluşturmak da AAP'nin önerileri arasındadır.
Telefonda ekran süresi sınırı nasıl konur?
iPhone ve iPad'de Ekran Süresi, Android cihazlarda Google Family Link ebeveyn denetimi sunar. Bu araçlarla uygulama ve içerik erişimini, cihazın kullanılabileceği saatleri ve günlük süreyi yönetebilirsiniz. Adımlar sürüme göre değiştiği için Apple ve Google'ın güncel destek sayfalarını izleyin.
Çocuğumun ekran kullanımından endişeleniyorsam ne yapmalıyım?
Önce sakin bir konuşmayla birlikte bir hafta gözlem yapın ve aile ekran planı hazırlayın. Uyku, okul ya da arkadaş ilişkilerinde sizi kaygılandıran bir değişiklik görürseniz çocuk doktorunuza veya okulun rehberlik servisine danışın. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, uzman görüşünün yerini tutmaz.

Ekranla dengeli bir ilişki tek bir kuralla değil, küçük ve tutarlı alışkanlıklarla kurulur. Tatil gibi ekranın uzayabileceği dönemlerde çocuğunuzla birlikte vakit planlamak için Tatilde Çocukları Destekleyen Veli Tutumları yazımıza da göz atabilirsiniz.

Kaynakça

Son güncelleme: 5 Kasım 2026