Eğitimde yapay zekâ, öğretmene ve öğrenciye destek olan dijital araçların genel adıdır. Ders hazırlığı, kişiselleştirilmiş alıştırma, hızlı geri bildirim ve öğrenme verisinin analizi bu araçların en sık kullanıldığı alanlardır. Doğru kullanıldığında öğretmenin zamanını açar, öğrencinin eksiğine göre çalışmasını kolaylaştırır. Yanlış kullanıldığında ise öğrenci verisi, yaşa uygunluk ve akademik dürüstlük açısından risk doğurur.
Bu yazıda sınıfta ve evde kullanılabilecek yapay zekâ örneklerini öğretmen ve veli gözüyle bulacaksınız. Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) yapay zekâ politikasını, etik kılavuzunu, KVKK ve yaş sınırı uyarılarını da özetledik.
Öne Çıkan Başlıklar:
- Eğitimde Yapay Zekâ Nedir ve Nerede Kullanılır?
- Öğretmenler İçin Yapay Zekâ Kullanım Örnekleri
- MEB'in Yapay Zekâ Politikası ve Etik Kılavuzu
- Etik Beyan Formu Ne Zaman Gerekir?
- Öğrenci Verisi ve KVKK: Nelere Dikkat Edilmeli?
- Yaş Sınırları ve Kullanım Koşulları
- Akademik Dürüstlük: Yapay Zekâ ile Ödev
- Veliler İçin Kısa Rehber
- Derslig'de Yapay Zekâ Destekli Öğrenme
- Sıkça Sorulan Sorular
Eğitimde Yapay Zekâ Nedir ve Nerede Kullanılır?
Eğitimde yapay zekâ, öğrenme ve öğretme sürecindeki bazı işleri veriye dayalı olarak hızlandıran ya da kişiye göre uyarlayan yazılımlardır. Bir kısmı metin, görsel veya soru üreten "üretken yapay zekâ" araçlarıdır. Bir kısmı ise öğrencinin cevaplarına bakarak hangi konuda zorlandığını gösteren öğrenme analitiği sistemleridir.
Aşağıdaki tablo, en sık görülen kullanım alanlarını ve her birinde dikkat edilmesi gereken noktayı özetler.
| Kullanım alanı | Örnek | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kişiselleştirilmiş öğrenme | Öğrencinin hatalarına göre yeni alıştırma önerilmesi | Öneri, öğretmenin gözlemiyle birlikte değerlendirilir. |
| Ders hazırlığı | Etkinlik fikri, sunum taslağı, farklı düzeyde okuma metni | Doğruluk ve öğretim programına uygunluk öğretmenin sorumluluğundadır. |
| Ölçme ve geri bildirim | Ödev için geri bildirim taslağı, soru havuzu taslağı | Not ve karar yapay zekâya bırakılmaz. Öğrenci ödevi ya da verisi araca yüklenirse MEB etik kılavuzuna göre Etik Beyan Formu gerekir. |
| Öğrenme analitiği | Deneme sonuçlarından eksik konu haritası çıkarılması | Öğrenci verisi işlendiği için KVKK ve MEB kuralları geçerlidir. |
| Erişilebilirlik | Metni sesli okuma, sadeleştirme, çeviri desteği | Aracın yaşa ve düzeye uygunluğu kontrol edilir. |
Öğretmenler İçin Yapay Zekâ Kullanım Örnekleri
Öğretmenler yapay zekâyı en güvenli biçimde, öğrenci verisi girmeden yaptıkları ders hazırlığında kullanabilir. MEB'in etik kılavuzuna göre öğrenci verisi içermeyen ve öğrenciyi doğrudan sürece katmayan ders planı, etkinlik fikri ya da sunum hazırlığı için Etik Beyan Formu gerekmez. Bu yüzden ilk adım olarak bu alanla başlamak mantıklıdır.
- Ders planı taslağı: Konuyu, sınıf düzeyini ve süreyi yazıp giriş, etkinlik ve kapanış önerisi isteyebilirsiniz.
- Farklılaştırılmış materyal: Aynı okuma metninin daha sade ve daha zengin iki sürümünü hazırlatabilirsiniz.
- Soru taslağı: Bir öğrenme çıktısı için farklı zorlukta soru örnekleri üretip kendiniz düzeltebilirsiniz.
- Örnek ve analoji: Soyut bir kavramı günlük hayattan örneklerle anlatmak için fikir alabilirsiniz.
- Veli duyurusu taslağı: Genel bir bilgilendirme metninin dilini sadeleştirebilirsiniz; öğrenci adı ve notu yazmadan.
Sınıf düzeyini, konuyu, süreyi ve öğrencilerden ne beklediğinizi tek paragrafta belirtin.
Öğrenci adı, numarası, notu, sağlık bilgisi ya da ödev metni gibi verileri araca yazmayın.
Bilgi hatası, yaşa uygun olmayan ifade ve öğretim programı dışı içerik var mı, satır satır okuyun.
Taslağı sınıfınızı tanıyan öğretmen olarak düzenleyin; son karar ve sorumluluk sizde kalır.
MEB'in Yapay Zekâ Politikası ve Etik Kılavuzu
MEB'in eğitimde yapay zekâ için resmî yol haritası, 17 Haziran 2025'te yürürlüğe giren "Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı (2025-2029)" belgesidir. Bakanlığın duyurusuna göre belge 4 hedef, 15 politika ve 40 eylem adımından oluşur. Hedefler arasında eğitimde yapay zekâ kültürü oluşturmak ve öğretim programlarında yapay zekâ alanını artırmak yer alır.
Bu belgenin ardından üç önemli adım atıldı:
| Tarih | Belge | Ne getiriyor? |
|---|---|---|
| 22 Ekim 2025 | Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi | Bakanlık bünyesindeki yapay zekâ uygulamaları için etik kurul yapısını kurar. |
| 25 Ekim 2025 | "Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri" kitapçığı | Öğrenci, öğretmen, idareci ve veliler için ayrı ayrı etik kullanım önerileri sunar. |
| 10 Ocak 2026 | Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu | Etik ilkeleri, okul yapay zekâ etiği ekiplerini ve Etik Beyan Formu sürecini açıklar. |
Etik kılavuz sekiz ilke sayar. Bunlar arasında insan merkezli yaklaşım, şeffaflık, mahremiyet ve veri yönetişimi ile hesap verebilirlik ve insan denetimi bulunur. Etik beyanlar, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) üzerinden çevrim içi olarak verilir.
Etik Beyan Formu Ne Zaman Gerekir?
Etik Beyan Formu, öğrencinin yapay zekâ ile doğrudan etkileşime girdiği ya da öğrenci verisinin bir yapay zekâ aracında işlendiği durumlarda zorunludur. MEB'in Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu bu durumları örneklerle ayırır. Öğretmen, formu uygulamaya başlamadan önce YAZEK'te doldurur.
| Kullanım alanı | Örnek | Beyan gerekli mi? |
|---|---|---|
| Öğrenci etkileşimi | Öğrencinin ders kapsamında yapay zekâ ile soru-cevap yapması; öğretmenin akıllı tahtada konuyu yapay zekâ desteğiyle işlemesi | Evet |
| Öğrenci verisinin işlenmesi | Kompozisyon, ödev, ses kaydı ya da not verisinin yapay zekâ ile analizi | Evet (isimler gizlenmiş olsa da) |
| Ölçme, değerlendirme ve karar | Puanlama, geri bildirim üretimi, seviye grubu belirleme | Evet |
| Ders hazırlığı ve mesleki gelişim | Ders planı, etkinlik fikri, sunum hazırlama, makale özetleme | Hayır |
| Öğrencinin bireysel kullanımı | Öğretmen talimatı olmadan evde ders çalışırken yapay zekâ kullanımı | Hayır |
Öğrenci Verisi ve KVKK: Nelere Dikkat Edilmeli?
Öğrenciye ait ad, okul bilgisi, not, ödev, ses ve görüntü kişisel veridir ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamındadır. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, 24 Kasım 2025'te "Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)" yayımladı. Rehber, üçüncü kişilere ait kişisel verilerin bu sistemlerle paylaşılmamasına özen gösterilmesini önerir.
MEB'in "Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri" kitapçığı da öğretmenlere aynı yönde çağrı yapar: Veri minimizasyonu ve amaç sınırlılığı ilkelerine uyulmalıdır. Kullanılan aracın hangi verileri topladığı öğrenilmeli, bu bilgi öğrencilere ve velilere anlaşılır dille aktarılmalıdır.
- Öğrenci adını, numarasını, notunu ve fotoğrafını genel amaçlı yapay zekâ araçlarına yazmayın.
- Ödev ya da sınav kâğıdını araca yüklemeden önce okulunuzun kuralına ve Etik Beyan Formu şartına bakın.
- Kullandığınız aracın gizlilik politikasında verilerin nerede saklandığını ve eğitim için kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin.
- Veri ihlali ya da şüpheli bir durum fark ederseniz okul yönetimini hemen bilgilendirin.
Yaş Sınırları ve Kullanım Koşulları
Genel amaçlı yapay zekâ sohbet araçlarının çoğunda kullanım koşullarıyla belirlenmiş bir yaş sınırı vardır ve bu sınır araca göre değişir. Bu yüzden öğrencilerden bir araç kullanmalarını istemeden önce o aracın güncel kullanım koşullarını okumak gerekir.
| Araç (sağlayıcı) | Kullanım koşullarındaki yaş kuralı | Koşulların yürürlük tarihi |
|---|---|---|
| ChatGPT (OpenAI) | En az 13 yaş ya da ülkedeki onay yaşı; 18 yaş altında ebeveyn veya yasal vasi izni gerekir. | 1 Ocak 2026 |
| Claude (Anthropic) | En az 18 yaş ya da ülkedeki onay yaşı (hangisi yüksekse). | 8 Ekim 2025 |
Tablodaki bilgiler, sağlayıcıların 6 Kasım 2026'da açılan resmî kullanım koşulları sayfalarından alınmıştır; koşullar değişebilir. UNESCO'nun 2023'te yayımladığı "Guidance for generative AI in education and research" rehberi de üretken yapay zekâ ile bağımsız sohbet için yaş sınırı konmasını önerir. MEB'in etik tavsiyeleri ise öğretmenlerden aracın içerik ve dilinin öğrencinin yaşına ve gelişim düzeyine uygunluğunu kontrol etmesini ister.
Akademik Dürüstlük: Yapay Zekâ ile Ödev
Yapay zekânın ürettiği metni kendi emeğiymiş gibi teslim etmek akademik dürüstlüğe aykırıdır. Örneğin OpenAI'ın kullanım koşulları da yapay zekâ çıktısını insan üretimiymiş gibi sunmayı yasaklar. Öğrenciye "yapay zekâ yasak" demek yerine ne zaman, nasıl ve hangi beyanla kullanılabileceğini açıkça söylemek daha işe yarar.
- Kuralı baştan yazın: Her ödevde yapay zekâya izin verilip verilmediğini ve ne ölçüde verildiğini belirtin.
- Beyan isteyin: Öğrenci yapay zekâ kullandıysa hangi adımda ve ne amaçla kullandığını kısa bir notla yazsın.
- Süreci değerlendirin: Taslak, not ve sözlü anlatım gibi ara ürünleri de puanlamaya katın.
- Sorgulamayı öğretin: Öğrenciler yapay zekâ cevabındaki bir hatayı bulup kaynağıyla düzeltsin.
MEB'in tavsiyeleri de öğrencinin yapay zekâ araçlarına bağımlı hâle gelmesinin önlenmesini ve eleştirel, bağımsız düşünme becerilerinin öne çıkarılmasını ister.
Veliler İçin Kısa Rehber
Veliler, çocuğunun kullandığı yapay zekâ aracını tanıyarak ve kişisel bilgi paylaşımını sınırlayarak en büyük desteği verebilir. MEB'in veliler için tavsiyeleri ve KVKK rehberi şu noktalarda birleşir:
- Çocuğunuzun kullandığı platformun ne işe yaradığını ve hangi verileri topladığını öğrenin.
- Ad-soyad, okul, adres ve telefon gibi bilgilerin yazılmamasını sağlayın.
- Uygulamanın yaş sınırını, gizlilik politikasını ve içerik filtrelerini kontrol edin.
- Yapay zekânın her zaman doğru cevap vermeyebileceğini çocuğunuza yaşına uygun dille anlatın.
- Kullanım süresine sınır koyun ve farklı öğrenme kaynaklarından yararlanmasını destekleyin.
- Yanlış ya da rahatsız edici bir içerikle karşılaşırsa öğretmenle iletişime geçin.
Derslig'de Yapay Zekâ Destekli Öğrenme
Derslig'de yapay zekâ, örneğin öğrencinin eksiklerine göre çalışma planı oluşturan Güçlendirme Merkezinde kullanılır. Derslig Pro paket sayfalarında "Yapay Zeka Destekli Güçlendirme Merkezi", yapay zekâ ile eksikleri kapatmaya yönelik kişiye özel çalışma planı olarak tanımlanır.
Okullar için Derslig Kurumsal tarafında ise kurumda uygulanan deneme sınavlarının sonuçları sisteme aktarılır. Bu sonuçlara göre her öğrenciye yapay zekâ destekli güçlendirme programları hazırlanır ve öğretmen bu programları takip eder. Öğrenci verisi işlenen bu tür uygulamalarda yukarıdaki MEB ve KVKK kuralları okul tarafında da gözetilmelidir.
Öğrencilerin kendi başına kullanabileceği araçlara dair önerileri Öğrencilerin Hayatını Kolaylaştıracak 5 Yapay Zeka Aracı yazımızda bulabilirsiniz. Yapay zekâ ile ya da yapay zekâ olmadan verimli çalışma alışkanlıkları için etkili ders çalışma yöntemleri rehberine de göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Eğitimde yapay zekâ örnekleri nelerdir?
MEB'in yapay zekâ ile ilgili resmî bir belgesi var mı?
Öğretmen ders hazırlarken yapay zekâ kullanırsa beyan vermeli mi?
Öğrenciler kaç yaşında yapay zekâ araçlarını kullanabilir?
Yapay zekâ ile ödev yapmak kopya sayılır mı?
Kaynakça
- Millî Eğitim Bakanlığı, "Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı" Yürürlüğe Girdi, 17 Haziran 2025, meb.gov.tr.
- Millî Eğitim Bakanlığı, Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri, YEĞİTEK, Ekim 2025, meb.gov.tr.
- Millî Eğitim Bakanlığı, Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, Ocak 2026, meb.gov.tr.
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No 113, Kasım 2025, kvkk.gov.tr.
- OpenAI, Terms of Use, yürürlük 1 Ocak 2026, openai.com.
- Anthropic, Consumer Terms of Service, yürürlük 8 Ekim 2025, anthropic.com.
- UNESCO, Guidance for generative AI in education and research, 2023, unesco.org.
Son güncelleme: 6 Kasım 2026