Paragraf ve problem sorularında ustalaşmanın yolu, ikisini aynı beceri olarak çalışmaktır: Metni dikkatle oku, soru kökünün ne istediğini belirle ve cevabı yalnız metindeki bilgiye dayandır. TYT'de Türkçe ve Temel Matematik testleri kırkar soru, LGS'de Türkçe ve Matematik alt testleri yirmişer sorudur.
Bu yazıda “yazarın yakındığı durum” gibi soru köklerinin ne anlama geldiğini, Pólya'nın dört adımıyla problem çözmeyi ve paragrafla problemi birlikte çalışabileceğin haftalık bir planı bulacaksın.
Öne Çıkan Başlıklar:
- TYT ve LGS'de Türkçe ve Matematik Testleri
- Paragraf ve Problem Soruları Neden Birlikte Çalışılır?
- Soru Kökü Sözlüğü: “Yakındığı Durum” Ne Demek?
- Paragraf Sorularında 4 Temel Alışkanlık
- Problem Sorularında Pólya'nın 4 Adımı
- Uzun Problem Metnini Paragraf Gibi Oku
- Paragraf ve Problemi Birlikte Çalışma Planı
- Derslig'de Paragraf ve Problem Çalışması
- Sıkça Sorulan Sorular
TYT ve LGS'de Türkçe ve Matematik Testleri
TYT'de 120 sorunun 80'i Türkçe ve Temel Matematik testlerindedir. LGS'de ise Türkçe ve Matematik alt testlerinin her biri 20 sorudan oluşur. Aşağıdaki tablo, ÖSYM ve MEB'in 2026 belgelerine dayanır. 2027 kılavuzları yayımlandığında sayıları yeniden kontrol etmelisin.
| Sınav | Türkçe | Matematik | Süre ve yapı | 2027 tarihi |
|---|---|---|---|---|
| TYT | 40 soru | 40 soru (Temel Matematik) | Toplam 120 soru, 165 dakika; Sosyal Bilimler 20, Fen Bilimleri 20 soru | 19 Haziran 2027 Cumartesi |
| LGS | 20 soru (sözel oturum) | 20 soru (sayısal oturum) | Sözel oturum 50 soru, 75 dakika; sayısal oturum 40 soru, 80 dakika | 13 Haziran 2027 Pazar |
Netin hesaplanma biçimi de önemlidir. ÖSYM'ye göre TYT'de net, doğru sayısından yanlış sayısının dörtte biri çıkarılarak bulunur. LGS kılavuzunda ise ham puan, doğru sayısından yanlış sayısının üçte biri çıkarılarak hesaplanır.
Paragraf ve Problem Soruları Neden Birlikte Çalışılır?
Paragraf ve problem soruları birlikte çalışılır, çünkü ikisi de verilen metinden bilgi çıkarıp sonuca ulaşmayı ister. MEB'in LGS kılavuzu, soruların okuduğunu anlama, yorumlama, sonuç çıkarma ve problem çözme gibi becerileri ölçeceğini açıkça yazar.
ÖSYM'nin yayımladığı 2026 TYT kitapçığında da bu ortaklık görülür. Türkçe testindeki soruların büyük bölümü “Bu parçada…” ya da “Bu parçaya göre…” diye başlar. Temel Matematik testinde ise birçok problem, günlük hayattan bir durumu anlatan kısa bir metinle verilir.
Bu yüzden paragrafta dikkatli okuma alışkanlığı kazanan öğrenci, problem metnindeki verileri de daha kolay ayıklar. Problemde verileri düzenleme alışkanlığı ise paragrafta ana düşünceyi yardımcı düşüncelerden ayırmaya yardım eder.
Soru Kökü Sözlüğü: “Yakındığı Durum” Ne Demek?
“Yazarın yakındığı durum”, yazarın şikâyet ettiği, rahatsızlık duyduğu durum demektir. Türk Dil Kurumu sözlüğünde “yakınmak” sızlanarak anlatmak, “yakınma” ise serzeniş ve şikâyet olarak tanımlanır. Bu tür soruda yazarın olumsuz bulduğu durumu ve bunu anlatan ifadeyi ararsın.
| Soru kökü | Ne arıyorsun? | Metinde ipucu |
|---|---|---|
| Yazarın yakındığı durum | Yazarın şikâyet ettiği, üzüldüğü durum | “ne yazık ki”, “maalesef”, “artık … kalmadı” gibi ifadeler |
| Yazarın asıl eleştirdiği durum | Yazarın yanlış ya da eksik bulduğu tutum | Karşılaştırma, “oysa”, “ama” ile gelen karşı görüş |
| Anlatılmak istenen / vurgulanan düşünce | Metnin ana düşüncesi | Genelde metnin tamamını kapsayan yargı |
| Bu parçadan … ulaşılabilir / çıkarılabilir | Metinden mantıkla varılan sonuç | Açıkça yazmasa da metnin desteklediği yargı |
| Değinilmemiştir / söylenemez | Metinde yer almayan seçenek | Seçeneklerin metinle tek tek karşılaştırılması |
Yakınma ile eleştiri birbirine yakındır ama aynı şey değildir. Yazar yakınırken üzüntüsünü dile getirir. Eleştirirken ise bir tutumun neden yanlış olduğunu gerekçelendirir.
Paragraf Sorularında 4 Temel Alışkanlık
Paragraf sorularında netini koruyan dört alışkanlık vardır: önce soru kökünü okumak, yorum katmamak, bağlaçları izlemek ve yazarın tutumunu belirlemek.
- Önce soru kökünü oku: Kökteki “değinilmiştir” ile “değinilmemiştir” arasındaki fark tek bir ektir. Ne aradığını bilerek okumak zaman kazandırır.
- Kendi yorumunu katma: Konu hakkında daha fazla bilgin olabilir. Ancak cevap yalnız paragrafta yazanlara dayanır.
- Bağlaçları izle: “ancak, fakat, oysa” görüş değişikliğini, “çünkü, bu nedenle” neden-sonuç ilişkisini gösterir.
- Yazarın tutumunu belirle: Yazar bir durumu tanımlıyor mu, eleştiriyor mu, yoksa bir öneri mi sunuyor? Bu soruya verdiğin cevap seçenekleri hızla eler.
Adım adım paragraf çözme yöntemi ve kısa bir örnek çözüm için Paragraf Sorularını Anlama ve Hızlı Çözme Teknikleri yazımıza bakabilirsin. TYT'ye özel net artırma önerileri ise YKS Paragraf Sorularında Net Artırmanın 5 Etkili Yolu yazısında.
Problem Sorularında Pólya'nın 4 Adımı
Problem sorularında en çok bilinen yöntemlerden biri, matematikçi George Pólya'nın 1945'te yayımlanan “How to Solve It” kitabındaki dört adımdır: problemi anla, plan yap, planı uygula ve geriye dönüp kontrol et.
Verilenleri ve isteneni ayrı ayrı yaz. Sayıların altını çiz, birimlere dikkat et.
Denklem mi kuracaksın, tablo mu çizeceksin, yoksa sondan başa mı çalışacaksın? Yolu seçmeden işleme başlama.
İşlemleri yazarak ilerle. Takıldığında hatanın nerede olduğunu kâğıttan görebilirsin.
Bulduğun sonucu soruya geri koy. Sonuç mantıklı mı ve tam olarak isteneni mi veriyor?
Kısa örnek: Bir defterin fiyatı bir kalemin fiyatının 3 katıdır. 2 defter ve 4 kalem toplam 150 TL ise 1 defter kaç TL'dir?
- Anla: Verilen, defter = 3 × kalem ve 2 defter + 4 kalem = 150 TL. İstenen, 1 defterin fiyatı.
- Plan yap: Kaleme x dersen defter 3x olur. Toplam fiyattan denklem kurulur.
- Uygula: 2 · 3x + 4x = 150, yani 10x = 150 ve x = 15. Defter 3 · 15 = 45 TL'dir.
- Kontrol et: 2 · 45 + 4 · 15 = 90 + 60 = 150. Soru kalemi değil defteri istiyor, cevap 45 TL.
Son adımı atlamak sık görülen bir hatadır. Örnekte x = 15 bulup kalemin fiyatını işaretlemek, doğru işlemle yanlış cevap vermek olurdu. Takıldığında farklı bir strateji dene: şekil çiz, küçük sayılarla tahmin edip kontrol et ya da bir liste oluştur.
Uzun Problem Metnini Paragraf Gibi Oku
Uzun problem metnini çözmenin ilk adımı, onu bir paragraf gibi okuyup verileri ayıklamaktır. Uzun metin, çoğu zaman daha fazla ipucu demektir. Okurken şu üç soruyu sor:
- Metindeki durum ne? (Bir alışveriş, bir yarış, bir tarife…)
- Hangi bilgi çözüm için gerekli, hangisi yalnız durumu anlatıyor?
- Soru kökü tam olarak neyi istiyor: sayı mı, oran mı, karşılaştırma mı?
Gerekli verileri küçük bir tabloya ya da şemaya aktarmak, metni sadeleştirir. Bu alışkanlık LGS'deki yeni nesil sorularda da işe yarar. Bu soru tipini ayrıntılı tanımak için Yeni Nesil Sorular yazımızı okuyabilirsin.
Paragraf ve Problemi Birlikte Çalışma Planı
Paragraf ve problemi birlikte çalışmanın en kolay yolu, ikisini aynı haftaya dengeli dağıtmaktır. Aşağıdaki plan bir başlangıç önerisidir. Soru sayısını kendi süren ve yanlışlarına göre ayarla.
| Gün | Paragraf | Problem |
|---|---|---|
| Pazartesi | Ana düşünce soruları, süreli kısa set | Bir problem türünün konu tekrarı |
| Salı | Yakınma ve eleştiri kökleri | Aynı türden başlangıç seviyesi test |
| Çarşamba | Olumsuz kökler (değinilmemiştir, söylenemez) | Uzun metinli problemlerde veri ayıklama |
| Perşembe | Paragrafta yapı (akış, ikiye bölme) | Orta seviye test |
| Cuma | Karışık süreli set | Karışık problem seti |
| Hafta sonu | Haftanın paragraf yanlışlarını türüne göre ayırma ve yeniden çözme | Haftanın problem yanlışlarını türüne göre ayırma ve yeniden çözme |
Derslig'de Paragraf ve Problem Çalışması
Derslig'de TYT Türkçe paragraf ve TYT Matematik problem konuları modüller hâlinde yer alır. TYT Türkçe Paragraf sayfasında anlatım biçimleri, paragraf sorularına genel yaklaşım ve paragrafın yapı yönü modülleri bulunur.
TYT Matematik Problemler sayfasında ise sayı-kesir, yaş, işçi, hareket ve yüzde problemleri gibi modüller var. Modüllerde konu anlatım videoları, interaktif etkinlikler ve başlangıç, orta seviye ile ÖSYM tarzı testler yer alır. Problem modüllerinde “Problem Mağaraları” adlı bir GameMap etkinliği de bulunur.
Derslig Pro YKS paketinde Türkiye geneli deneme sınavları, video çözümlü sorular ve yapay zekâ destekli Güçlendirme Merkezi gibi içerikler bulunur.
Sıkça Sorulan Sorular
Paragraf sorularında “yazarın yakındığı durum” ne demek?
Paragraf ve problem soruları çok zor mu?
TYT'de kaç Türkçe ve kaç matematik sorusu var?
LGS'de kaç Türkçe ve kaç matematik sorusu var?
Problem sorusunda takılınca ne yapmalıyım?
Kaynakça
- Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, 2026-YKS TYT Temel Soru Kitapçığı (Erişim: 19 Kasım 2026).
- Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (2026-YKS) Sıkça Sorulan Sorular (Erişim: 19 Kasım 2026).
- Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, ÖSYM 2027 Yılı Sınav Takvimi (Erişim: 19 Kasım 2026).
- Millî Eğitim Bakanlığı, Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezî Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu 2026 (Erişim: 19 Kasım 2026).
- Millî Eğitim Bakanlığı, “LGS Kapsamındaki Merkezî Sınavın Tarihi Belli Oldu”, 30 Ekim 2026 (Erişim: 19 Kasım 2026).
- Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, “yakınmak”, “yakınma” maddeleri (Erişim: 19 Kasım 2026).
- Pólya, G. How to Solve It. Princeton University Press, 1945; tanıtım sayfası (Erişim: 19 Kasım 2026).
Son güncelleme: 19 Kasım 2026