Yazılı sonrası sınav analizi, öğrencilerin puanlarına değil cevaplarına bakarak hangi öğrenme çıktısında desteğe ihtiyaç olduğunu belirleme işidir. Analizin amacı not listesini yorumlamak değil, bir sonraki derste ne öğreteceğinize karar vermektir.

Bu yazıda ortaokul öğretmeni olarak yazılı kâğıtlarından geri bildirim ve telafi planına nasıl geçebileceğinizi kurgusal bir örnekle adım adım bulacaksınız.

Öne Çıkan Başlıklar:

 

Beş Adımda Yazılı Sonrası Sınav Analizi

Yazılı sonrası sınav analizi beş adımda yapılabilir: soru bazında okuma, hata nedenini bulma, geri bildirim, telafi ve yeniden gözlem. Aşağıdaki tablo akışın özetidir. Ayrıntılar sonraki bölümlerdedir.

Adım Ne yaparsınız? Çıktı
1. Soru bazında okuma Her sorunun tam, kısmi ve sıfır puan dağılımını çıkarırsınız. Desteğe ihtiyaç duyulan sorular
2. Hata nedeni Yanlış cevapları yönerge, ön bilgi, işlem ve açıklama olarak ayırırsınız. Hata türü listesi
3. Geri bildirim Her öğrenciye göreve özel, kısa ve uygulanabilir bir not verirsiniz. Öğrencinin bir sonraki adımı
4. Telafi Aynı hata türünü yapan öğrencilerle kısa bir öğretim etkinliği planlarsınız. Küçük grup planı
5. Yeniden gözlem Aynı beceriyi yeni bir örnekle tekrar yoklarsınız. Desteğin işe yarayıp yaramadığı

Not Listesi ile Öğrenme Kanıtı Neden Farklıdır?

Not listesi öğrencinin kaç puan aldığını, öğrenme kanıtı ise neyi yapabildiğini ve neyi henüz yapamadığını gösterir. Aynı 60 puanı alan iki öğrenci, bambaşka sorularda zorlanmış olabilir. Bu yüzden analiz toplam puandan değil sorulardan başlar.

Millî Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliğinin 5. maddesine göre birden fazla şubede okutulan derslerin ortak sınavlarında şube ve sınıf bazında analiz yapılır. Aynı maddeye göre konu ve kazanım eksikliği görülen öğrencilerin durumu, ders öğretmeni ve zümre tarafından yeniden değerlendirilir.

Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) kapsamındaki derslerde bu analiz sistem üzerinden de desteklenir. OYSS Uygulama Kılavuzuna göre öğretmen her sorudan alınan puanı, sınav kâğıdındaki soru sırasıyla e-Okul'a girer. Kılavuz, öğretmenin sistemde öğrencilerin bireysel başarı oranlarını, sınıf ortalamasını ve öğrenme çıktılarına dair raporları görüntüleyebileceğini belirtir. Senaryo ve soru havuzu hazırlığı için OYSS öğretmen rehberimize bakabilirsiniz.

Not: OYSS kılavuzuna göre sınav sonuçlarını içeren toplu öğrenci listeleri yayımlanmaz, okullar ve sınıflar arası karşılaştırmalı veri çıkarılmaz. Analizi kendi sınıfınızın öğretimini düzenlemek için kullanın.

Cevapları Soru Bazında Okuyun

Soru bazında okuma, her sorunun kaç öğrenci tarafından tam, kısmi veya sıfır puanla cevaplandığını tek tabloda görmektir. Ölçme ve Değerlendirme Kılavuz Kitabı, öğretmenin kanıtları incelerken öğrencilerin ne anladığına, kavram yanılgılarına ve hangi becerileri edindiğine bakmasını önerir. Kitap ilkokul öğretmenleri için hazırlanmıştır. Bu yazıda yalnız genel ölçme ve geri bildirim ilkelerinden yararlanıyoruz.

Aşağıdaki tablo tamamen kurgusaldır. Tablo, 24 öğrencili bir ortaokul matematik sınıfında beş soruluk bir yazılıyı temsil eder ve gerçek öğrenci verisi içermez.

Soru Ölçtüğü beceri (örnek) Tam puan Kısmi puan Puan yok İlk gözlem
1 Tablodan veri okuma 19 4 1 Sınıfın çoğu başarılı.
2 Çok adımlı problem çözme 8 9 7 Kısmi puan yüksek, işlem adımları incelenmeli.
3 Çözüm yolunu açıklama 6 12 6 Sonuç doğru, gerekçe eksik.
4 Grafik çizme 15 5 4 Bireysel destek yeterli olabilir.
5 Yeni bir durumda uygulama 5 7 12 Puan alamayan çok; boş bırakılan cevaplara ve yönergeye bakılmalı.

Bu tabloda 2, 3 ve 5. sorular öncelikli görünür. Ancak tablo yalnız nerede bakmanız gerektiğini söyler. Nedenini anlamak için kâğıtları ve öğrencinin açıklamasını incelemeniz gerekir.

Yanlışın Nedenini Öğrenciye Sorun

Yanlışın nedenini bulmanın en kısa yolu öğrenciye cevabını nasıl kurduğunu sormaktır. Kılavuz Kitap, geri bildirim verirken öğretmenin önce konuşmak yerine öğrenciyi konuşturmasını ve deneyimini anlamaya çalışmasını önerir.

Kâğıtta aynı görünen iki yanlışın nedeni farklı olabilir. Bir öğrenci yönergeyi yanlış okumuş, diğeri gerekli ön bilgiyi hatırlayamamış olabilir. İki dakikalık bir konuşmada şu soruları sorabilirsiniz:

  • Soru senden ne istiyordu, kendi cümlelerinle anlatır mısın?
  • İlk adımda neyi bildiğini düşündün?
  • Hangi noktada emin olamadın?
  • Aynı soruyu şimdi çözsen neyi değiştirirdin?

Cevaplara göre hatayı dört türden birine yerleştirin: yönerge, ön bilgi, işlem ya da açıklama. Bu sınıflama bir teşhis değildir. Yalnız hangi öğretim adımının seçileceğini belirlemeye yarar.

Bir Sonraki Adımı Söyleyen Geri Bildirim

Etkili geri bildirim, öğrenciye neyi iyi yaptığını, neyi değiştirmesi gerektiğini ve bunu nasıl yapacağını söyler. Kılavuz Kitap, geri bildirimin göreve özel ve olumlu olmasını, öğrenciyi başkalarıyla kıyaslamamasını önerir. Kılavuz Kitaba göre en kritik üç veya dört ögeye odaklanmak öğrencinin süreçte bıkmasını önler.

Kılavuz Kitap geri bildirimleri teyit edici, düzeltici, açıklayıcı, teşhis edici ve genişletici olarak beş başlıkta inceler. Yazılı sonrasında özellikle açıklayıcı ve teşhis edici geri bildirim öne çıkar. Bu türlerde öğrenci yalnız doğru cevabı değil, yanlışın nedenini ve neyi çalışacağını da öğrenir.

Yerine Şunu deneyin
“Dikkatsizlik yapmışsın.” “İlk iki adımı doğru kurmuşsun. Üçüncü adımda bulduğun sonucu soruda istenen birimle karşılaştır.”
“Açıklama yetersiz.” “Sonucun doğru. Neden bu işlemi seçtiğini bir cümleyle yazarsan çözümün tamamlanır.”
“Sınıfta bir tek sen yapamadın.” “Dün verilenleri ve isteneni ayrı yazmayı konuşmuştuk. Önce verilenleri birlikte belirleyelim.”

Son örnek Kılavuz Kitaptan uyarlanmıştır.

Kılavuz Kitap, geri bildirimin yalnız hata yapan öğrenciler için olmadığını da vurgular. Tam puan alan öğrenciye de genişletici bir not verin. Örneğin aynı problemi farklı bir yolla çözmesini isteyebilirsiniz.

Telafi Planını Küçük Gruplarla Kurun

Telafi planı, aynı hata türünü yapan öğrencileri küçük gruplarda toplayıp her gruba tek bir öğretim adımı seçmektir. Aynı soruyu sınıfa yeniden çözdürmek yerine hatanın nedenine yönelik kısa bir etkinlik daha işlevseldir.

Aşağıdaki tablo kurgusal örnekteki hata türleri için bir plan önerir. Gruplar sabit değildir. Yeniden gözlemden sonra öğrenciler gruplar arasında yer değiştirebilir.

Gözlem Öğrencinin açıklaması Öğretim adımı Yeniden gözlem
5. soruda boş bırakılan cevap “Ne istendiğini anlamadım.” Yönergeyi birlikte okuyup isteneni kendi cümlesiyle yazdırmak Benzer yönergeli yeni bir soru
2. soruda yarım çözüm “İkinci adımı unuttum.” Çözüm adımlarını sıralama kartlarıyla çalışmak Farklı sayılarla çok adımlı problem
3. soruda gerekçesiz sonuç “Doğru buldum ama yazmadım.” Örnek bir açıklamayı inceleyip “çünkü” ile başlayan cümle yazdırmak Kısa bir açıklama görevi

Zamanlama da önemlidir. Kılavuz Kitap, geri bildirim almak bir hafta veya daha uzun sürdüğünde öğrenme sürecinin kesintiye uğradığını belirtir. Kitap, geri bildirimin ünite veya tema bitmeden verilmesini önerir. Telafiyi de bu süre içinde planlamak yerinde olur.

Aynı Beceriyi Yeni Bir Örnekle Yeniden Gözlemleyin

Yeniden gözlem, telafiden sonra aynı beceriyi farklı bir örnekle yoklayıp desteğin işe yarayıp yaramadığını görmektir. Kılavuz Kitap, verilen geri bildirimin izlenmesini önerir. İzlenmeyen geri bildirimin etkisi zamanla azalır.

Yeniden gözlem için yazılı biçiminde yeni bir sınav gerekmez. Ders başında tek soruluk bir çıkış kartı, tahtada kısa bir çözüm ya da birkaç soruluk bir test yeterli olabilir. Önemli olan sorunun aynı beceriyi farklı bir bağlamda istemesidir.

Derslig'de öğretmen hesabınızla Canlı Mini Sınav oluşturabilirsiniz. Sınıf, ders ve üniteyi seçip 5 soruluk hazır mini testlerden birini başlatır, katılım linkini öğrencilerle paylaşırsınız. Öğretmen panelinde katılım sayısı, her sorunun doğru-yanlış oranı ve genel başarı ortalaması raporlanır.

İpucu: Canlı Mini Sınav, OYSS ve e-Okul'dan ayrı bir Derslig aracıdır. Sonucu yazılı puanının yerine değil, telafiden sonraki ek bir gözlem olarak okuyun.

Veliyle paylaşacağınız bilgide de aynı yaklaşım işe yarar. Not yerine çocuğun güçlü olduğu bir beceriyi ve üzerinde çalışılacak tek bir adımı söyleyin. Veli tarafındaki görüşme hazırlığı için veli görüşmesi rehberimizi önerebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sınav analizi nasıl yapılır?
Sınav analizi, her sorunun tam, kısmi ve sıfır puan dağılımı çıkarılarak yapılır. Ardından öncelikli soruların kâğıtları incelenir ve hata nedenleri belirlenir. Son adımda bu nedenlere göre geri bildirim ve telafi planı hazırlanır.
Yanlış analizi nasıl yapılır?
Yanlış analizi, her yanlış cevabın nedenini bulmaktır. Cevabı yönerge, ön bilgi, işlem ve açıklama hatası olarak ayırabilirsiniz. Neden kâğıttan anlaşılmıyorsa öğrenciye cevabını nasıl kurduğunu sormak en kısa yoldur.
OYSS'de sınav analizi nasıl yapılır?
OYSS kılavuzuna göre öğretmen her sorudan alınan puanı, kâğıttaki soru sırasıyla e-Okul'a girer. Bu soru bazlı puanlar sistemde öğrenci, sınıf ve şube düzeyinde analiz yapılmasını sağlar. Öğretmen bireysel başarı oranlarını, sınıf ortalamasını ve öğrenme çıktılarına dair raporları sistem üzerinden görüntüleyebilir.
Aynı yanlışı yapan öğrenciye nasıl geri bildirim verilir?
Önce öğrencinin doğru yaptığı adımı söyleyin, sonra değiştirmesi gereken tek bir noktayı gösterin. Geri bildirimi göreve özel tutun ve öğrenciyi başkalarıyla kıyaslamayın. Aynı yanlışı yapan öğrencileri küçük bir grupta toplayıp tek bir öğretim adımıyla çalışabilirsiniz.
Veliye not dışında ne aktarılabilir?
Veliye çocuğun güçlü olduğu bir beceri ve üzerinde çalışılacak bir adım aktarılabilir. Başka öğrencilerle karşılaştırma yapmamak, Kılavuz Kitaptaki kıyaslamama ilkesiyle de uyumludur. Kısa ve somut bir örnek, puandan daha yol gösterici olur.

Kaynakça

Son güncelleme: 3 Kasım 2026